Jakie są polskie instrumenty ludowe?

Zanim rynek muzyczny został zawojowany przez gitary elektryczne, basy, czy perkusje, inspiracje do ich budowania zostały zaczerpnięte z ludowych instrumentów. Instrumenty ludowe i wywodzenie się muzyki ludowej różni się w zależności od części świata, klasy społecznej, a także okresu historycznego. Instrumenty w polskiej muzyce ludowej mają ogromne znaczenie oraz wkład w jej kulturę i tradycję. 

Polskie instrumenty ludowe - wprowadzenie do tematu

Instrumenty używane w polskiej muzyce ludowej na początku stosowane były głównie w celu wabienia zwierzyny, a dopiero z czasem zaczęły pełnić funkcję estetyczną, rozrywkową i kulturową. Co ciekawe polskie instrumenty ludowe to nie tylko tradycja muzyczna i rozrywka dla duszy, ale również w dużej mierze kultura materialna. Otóż polskie instrumenty ludowe wyrabiane były ręcznie z niezwykłą starannością i zapałem, co daje dodatkową wartość tymże instrumentom. Już w okresie średniowiecznym pełniły one rolę integracji warstw społecznych. Z czasem, jednak polskie ludowe instrumenty muzyczne ewoluowały i zaczęły przyczyniać się do podziału na ludowe i dworskie, co stanowiło dodatkowy bodziec do tworzenia ulepszeń konstrukcyjnych. I tak tradycyjne instrumenty muzyczne Polski zaczęły pełnić funkcję, zabawek dla dzieci, obrzędowych i  muzycznych. Tradycyjne instrumenty muzyczne Polski i ich rozwój przede wszystkim wskazuje na indywidualność. Biorąc pod uwagę tradycję muzyczną Słowian wschodnich, w ich kulturze wyróżnia się muzykę wokalną, która na tamtych terenach znacznie wiedzie prym.  Polska muzyka ludowa instrumenty charakteryzuje się głównie graniem tej samej melodii na wiele sposobów. Polskie ludowe instrumenty muzyczne łączyły ludzi z różnych środowisk i tak jest do dzisiaj.

Historia i dziedzictwo polskich instrumentów tradycyjnych

Instrumenty w polskiej muzyce ludowej, ich historia i dziedzictwo jest bardzo bogate, a ich wpływ na kulturę można dostrzec współcześnie. Instrumenty w polskiej muzyce ludowej to nietypowa budowa oraz sposób użycia. W instrumentach dostrzeżono nie tylko funkcje mające na celu wabienie zwierzyny ale również pojawiła się silna kulturowa potrzeba, akcentowanie kroków, wystukiwanie i poruszanie się w nadany przez dźwięki rytm. Polskie instrumenty ludowe posiadają odrębną dla danego obszaru genezę. Obszary, które szczególnie rozsławiły polskie instrumenty ludowe to m.in. lubelszczyzna, kaszuby, mazury, mazowsze, podhale czy kurpie.

Charakterystyka najważniejszych instrumentów ludowych Polski

I tak na lubelszczyźnie polskie instrumenty ludowe to były przede wszystkim skrzypce              – niegdyś diabelskie skrzypce, które wyglądem miały przypominać miotłę. Pogłoska głosi, że to dlatego, że grały na nich czarownice, a ich zakończenie stanowiła głowa diabła, potwora czy chochoła. Diabelskie skrzypce zaliczały się jako tradycyjne instrumenty muzyczne Polski, dodatkowo znajdujące się na nich blaszane pudełko pełniło rolę grzechotki. Te polskie instrumenty ludowe królowały nie tylko na terytorium lubelszczyzny, ale również na kaszubach. Jednak nazwa może być nieco myląca, ponieważ głównie pełniły one rolę instrumentów perkusyjnych – muzyk stukając nimi o podłogę grzechotał, a pociągając za struny wydawał dźwięki. Charakterystyczne dla Kaszub polskie instrumenty ludowe to również burczybas wyróżniający się spośród innych instrumentów niskim buczącym dźwiękiem. Burczybasy to polskie instrumenty ludowe o beczułkowatym kształcie z zamocowanymi końskimi włosami, za które należy pociągać, aby wydobyć charakterystyczny basowy pomruk. Zwykle, aby te polskie instrumenty ludowe były wykorzystane niezbędna była obecność aż trzech osób. Jedna osoba trzymała instrument, druga osoba polewała wodą końskie włosie, zaś trzecia, aby wydobyć dźwięk ciągnęła za nie. 

Znane też polskie ludowe instrumenty muzyczne to te w formie rogu - ligawki, budowa tego instrumentu była raczej prosta i służyła do nawoływania ludu, a także ostrzegała przed dzikimi zwierzętami. Był to instrument, zastępujący dzwony w okresie adwentu. Ligawy to instrument spotykany na mazowszu czy podlasiu, jego odpowiedniki na Kaszubach to bazuny, a na Podhalu i Beskidzie Śląskim spotykane są pod nazwą trombity. Co ciekawe w Australii odpowiednikiem ligawy są didgeridoo. 

Zastosowanie instrumentów ludowych w muzyce ludowej

Polskie instrumenty ludowe pełniły głównie rolę obrzędową, religijną i m.in. ochronną. Wspomniane polskie instrumenty ludowe, np. diabelskie skrzypce na kaszubach stanowiły element, którym żegnało się Stary Rok, zaś na burczybasach grało się głównie w Nowy Rok oraz w karnawale. Ligawy to instrumenty klasyczne w polskiej muzyce ludowej, które odcisnęły piętno głównie w tradycji łowieckiej, gdzie flisacy budzili ludzi zajmujących się spławianiem drewna. Zwyczaj grania na ligawie jest pielęgnowany do dziś. Głównie ze względu na to, że podczas II wojny światowej te polskie instrumenty ludowe zaczęły być wykorzystywane przez władze okupacyjne do dawania sobie znaków ostrzegawczych. Aktualnie dźwięki ligawy możemy usłyszeć na mazowieckich czy podlaskich wsiach w okresie adwentu, ma to na celu upamiętniać tamtejszą kulturę i tradycję. Dzisiaj polskie instrumenty ludowe, jak ligawki możemy porównać do trąbki.

Znane polskie utwory na instrumenty ludowe - przykłady i inspiracje

Współcześnie polskie instrumenty ludowe to źródło inspiracji do tworzenia utworów. Polski zespół Kapela ze Wsi Warszawa, który wraz z Marią Bienias znaną mazowiecką śpiewaczką nagrali płytę, na której znajdują się utwory, w których usłyszeć można tradycyjne instrumenty muzyczne Polski, np. flety proste. Powrót do korzeni możemy również dostrzec w filmie Chłopi – polski kandydat do Oscara, w którym twórca ścieżki dźwiękowej Łukasz Rostkowski L.U.C do jej skomponowania wykorzystał polskie instrumenty ludowe, np. kontrabasy.  W dzisiejszych utworach ewidentnie słychać czerpanie z polskiej wsi, w której polskie ludowe instrumenty muzyczne stanowiły nieodłączny element życia codziennego.