Europa kontra Europa – jak powstała Eurowizja?

Jerzy Stuhr przekonywał kiedyś, że śpiewać każdy może. I choć jest w tym ziarenko prawdy, to jednak nie wszystkim dobrze to wychodzi. Umiejętności wokalne to prawdziwy talent, który dany jest tylko wybrańcom. To właśnie oni mogą zaprezentować swoje zdolności podczas wielu konkursów, które mogą im otworzyć drzwi do wielkiej kariery. Jednym z nich jest Eurowizja, która już prawie 60 lat dostarcza słuchaczom rozrywkę na najwyższym poziomie. 

Konkurs Piosenki Eurowizji to widowisko muzyczne inne niż wszystkie. Jego historia sięga 1955 roku, gdy Marcel Bezencon pełniący funkcję dyrektora Europejskiej Unii Nadawców (EBU), wpadł na pomysł, aby połączyć Europę w telewizyjnej rywalizacji muzycznej. Zainspirował go włoski festiwal w San Remo, który jednak miał zupełnie inną formę. Ideą tego przedsięwzięcia było stworzenie spektakularnego eventu, w którym uczestniczyłyby europejskie kraje, a dzięki transmisji telewizyjnej ich zmagania mogliby na żywo śledzić widzowie. Projekt spotkał się z ciepłym przyjęciem, dzięki czemu 24 maja 1956 roku w szwajcarskim mieście Lugano odbyła się pierwsza edycja Grand Prix Eurowizji, w którym wystąpiło siedem krajów. Każdy uczestnik mógł zaprezentować dwa utwory, ale w kolejnych latach ta reguła przestała obowiązywać.

Eurowizja odbywa się raz w roku i choć jej data jest ruchoma, to event zawsze ma miejsce w maju. Jest to swoistego rodzaju fenomenem, nie tylko w dziedzinie wydarzeń o charakterze muzycznym. To najdłużej trwający program telewizyjny na świecie, który cieszy się niesłabnącą popularnością. Festiwal łączy całe pokolenia, a jego zasięg wykracza dużo dalej niż poza Europę. To najchętniej oglądane niesportowe, międzynarodowe widowisko, które w 2015 roku zostało uznane za najdłużej transmitowany coroczny konkurs muzyczny w historii, dzięki czemu wpisano go do Księgi Rekordów Guinnessa. Co ciekawe, mimo że wiele państw pozaeuropejskich nie staje do rywalizacji, to konkurs również w tych krajach jest emitowany telewizyjnie, a od 2000 roku także przez Internet. 

Na początku była piosenka

Zanim powstała Eurowizja, członkowie Europejskiej Unii Nadawców chcieli powołać do życia nowy format programu rozrywkowego, który byłby wspólnym przedsięwzięciem krajów europejskich. Choć jego ideą była rywalizacja, to tak naprawdę miał on charakter jednoczący, a jego formuła polegała na konkursie piosenki, w którym uczestników oceniali regionalni jurorzy. Pierwszym tego typu wydarzeniem był Festiwal Brytyjskich Piosenek Pop, który odbył się 7 maja 1956 roku. Choć pomysł utworzenia Eurowizji powstał kilka miesięcy wcześniej, jego debiut miał miejsce zaledwie kilkanaście dni po konkursie brytyjskim. Wówczas funkcjonował on pod nazwą Grand Prix Eurowizji i wbrew pozorom emitowany był przede wszystkim poprzez rozgłośnie radiowe, a nie telewizyjne. Jedynie kilku nadawców miało możliwość transmisji widowiska.

W Konkursie Piosenki Eurowizji mogą wziąć udział nadawcy publiczni dowolnego europejskiego państwa, ale pod warunkiem, że jest ono pełnoprawnym członkiem EBU. Zgłaszana piosenka musi być oryginalną kompozycją, co oznacza, że nie można przystąpić do rywalizacji wykonując cover. Na szczęście nie ma ograniczeń, jeśli chodzi o gatunek muzyczny – może to być pop, rock, metal oraz wiele innych stylów, które wpisują się w szeroko pojętą muzykę rozrywkową. Ale historia pokazuje, że najwięcej artystów wykonuje pop, w różnych jego odsłonach i aranżacjach. 

Konkurs zawsze odbywa się na terenie jednego z uczestniczących państw, a w kolejnym roku gospodarzem zostaje kraj zwycięski z poprzedniej edycji. Wszystkie piosenki są prezentowane w czasie koncertu na żywo, który transmitowany jest w telewizji. Po zakończeniu występów odbywa się głosowanie, w którym biorą udział widzowie i jurorzy, wyłonieni przez nadawców publicznych. Do 2009 roku głosować mogli jedynie członkowie komisji sędziowskiej, ale rozwój technologii i zmiana przepisów pozwoliły na przyznawanie punktów również telewidzom (głosy oddawane są za pośrednictwem telefonów i wiadomości SMS).

Szansa na sukces

Uczestnictwo w Konkursie Piosenki Eurowizji daje wielu artystom nie tylko możliwość zaprezentowania swojego talentu i repertuaru, lecz również staje się szansą na wypłynięcie na dużo szersze, międzynarodowe wody. Choć wiele zespołów i wokalistów nie kontynuowało swojej kariery muzycznej lub ich chwila sławy trwała bardzo krótko, to jednak są artyści, którzy osiągnęli ogromny sukces i stali się rozpoznawalni na całym świecie. Do najbardziej znanych laureatów Eurowizji należy chociażby szwedzki zespół ABBA, który wystąpił w konkursie w 1974 roku, wykonując jeden ze swoich największych przebojów „Waterloo”. Zwycięstwo przyniosło muzykom nie tylko sławę, lecz również wielkie uznanie, dzięki któremu uznawani są za jedną z najbardziej znaczących grup muzycznych w historii, sprzedając łącznie około 300 milionów płyt na całym świecie. 

Na Eurowizji najczęściej jednak występują soliści, którzy chcą pracować wyłącznie na swoje nazwisko. Repertuar nie powinien być zbyt wyszukany – tak, aby trafił w gusta jak największej liczby odbiorców. Dlatego to właśnie pop jest najczęściej wybieranym gatunkiem, ponieważ jest najbardziej uniwersalny i bezpieczny. Potwierdzają to liczne zwycięstwa wykonawców tego właśnie stylu muzycznego. Wśród największych wygranych jest m.in. Julio Iglesias, Celine Dion i Conchita Wurst. Bardzo ciekawe zjawisko można było zaobserwować w 2023 roku, gdy konkurs wygrała szwedzka wokalistka Loreen. Było to już jej drugie zwycięstwo (pierwszy raz w 2012 roku), które uczyniło z niej pierwszą kobietę w historii, która dwukrotnie wygrała Eurowizję.

Polska na Eurowizji

Polacy również próbują swoich sił w wokalnej rywalizacji. Choć ostatnie lata nie przynoszą rodakom sukcesów, to początek był naprawdę bardzo obiecujący. Piosenkarką, która wprowadziła Polskę na eurowizyjne salony była Edyta Górniak. Wokalistka wystąpiła w konkursie w 1994 roku wykonując swój wielki hit „To nie ja”, dochodząc do wielkiego finału, w którym zajęła drugie miejsce. Można więc śmiało stwierdzić, że była o krok od zwycięstwa, co ma tym większe znaczenie, że to był debiut kraju nad Wisłą. W kolejnych latach w Eurowizji wystąpiły takie artystki jak: Justyna Steczkowska, Kasia Kowalska i Anna Maria Jopek oraz wiele innych. Jedna z idei konkursu zakłada wyłonienie reprezentantów, którzy dopiero rozpoczynają swoją przygodę w świecie muzyki. Polscy kandydaci nie mieli dużego doświadczenia scenicznego, co być może przekładało się na słabe wyniki. W następnych edycjach nieco zmieniło się podejście i na Eurowizję jechały osoby, które miały już swój dorobek muzyczny (m.in. Andrzej Piaseczny, Ich Troje, Monika Kuszyńska), co w teorii zwiększało szansę na wygraną. Niestety w praktyce wyglądało to zupełnie inaczej… 

Eurowizja 2024

W tym roku 68. Konkurs Piosenki Eurowizji odbędzie się w dniach 7, 9 i 11 maja. Ponieważ poprzednią edycję wygrała reprezentantka Szwecji (Loreen), tegoroczne wydarzenie będzie miało miejsce w jej ojczystym kraju, w mieście Malmo, w hali sportowej Arena. Do rywalizacji stanie aż 30 państw, w tym również Polska, którą promować będzie Luna. Ta 24-letnia artystka zaprezentuje utwór „The tower”, który wykona w języku angielskim. Choć wokalistka ma na swoim koncie kilka sukcesów, nie jest jeszcze znana szerszej publiczności. Być może udział w Eurowizji otworzy przed nią drzwi do światowej kariery. Luna z pewnością przyciąga uwagę, nie tylko ze względu na przygotowany do konkursu utwór, lecz również z uwagi na swoją oryginalną oprawę wizualną. Mimo że w konkursie liczy się przede wszystkim talent wokalny i dobór repertuaru, to wizerunek sceniczny również ma znaczenie. Wierzymy, że polska kandydatka oczaruje wszystkich swoją barwą głosu i uda się jej powtórzyć sukces sprzed równo 30 lat, a może nawet pobić rekord Edyty Górniak. Już dziś mocno trzymamy kciuki za naszą księżycową kandydatkę!

Autorka: Iwona Stadnicka